بهنام محمدزاده، جوان 32 ساله اي است که تحصيلات خود را در رشته مکانيک در سطح کارشناسي انجام داده و پس از آن رشته طراحي صنعتي را دنبال کرده است. بهنام عضو انجمن مخترعين کشور است در حالي که 26 اختراع به ثبت رسانده است. از جمله اختراعاتي که وي به ثبت رسانده مي توان به تجهيزات ويژه نابينايان، ترازو و کفش نابينايان، غلطک طراحي، قندشکن مدرن، آنتي باکتريال يخچال، آنتي باکتريال نوري، شيرآلات چند منظوره، شعله پوش محافظ جان و... اشاره کرد.

ايده هاي وي در صنعت بسته بندي جديد، جذاب و قابل تامل است. اما شايد براي توليد صنعتي اين ايده ها، نياز به تفکر و تلاش  بيشتري باشد. انگيزه اين جوان ايراني و علاقمندي وي به صنايع مختلف نشان مي دهد که با اندکي حمايت و بها دادن به انديشه اين جوانان، مي توان ايراني سربلند، آباد و آزاد داشت.

بهنام محمد زاده هستم. عضو انجمن مخترعين کشور. يکي از اختراعات من طراحي و ساخت درب قوطي فلزي آشاميدني با يک ني است که در داخل قوطي قرار مي گيرد. انگيزه طراحي اين اختراع از آن جا شکل گرفت که مشکلات موجود قوطي هاي فلزي را در بازار مشاهده کردم. بر روي قوطي هاي آلومينيومي، آلودگي هاي محيط، آلودگي هاي دست مغازه دار، گرد و غبار و ميکروب هاي موجود در انبار، انباشته مي شود. اين آلودگي ها به مرور زمان رسوب مي کند و بيشتر مي شود و گاهي حتي با شستشو از بين نمي رود. در اغلب کشورهاي دنيا، حتي کشورهاي توسعه يافته، فرهنگ استفاده از اين نوع نوشدني ها به شکل سرکشيدن قوطي است يعني نوشيدن از طريق خود قوطي انجام مي شود و قوطي با دهان مصرف کننده در تماس است. من به اين فکر افتادم، طحي ابداع کنم که تحت هر شرايطي، دهان و لب مصرف کننده تماسي با ني يا لبه قوطي نداشته باشد. يکي از راه هايي که به ذهنم رسيد، اين بود که بتوانم يک ني را در داخل قوطي استتار کنم و هنگامي که درب قوطي باز مي شود، ني هم بيرون بياد.با توجه به نحوه ساخت درب هاي آسان بازشو و فن آوري توليد آن ها، بهترين راهي که به نظرم رسيد اين بود که يک ني را از جنسي که بتواند درجه حرارت پرشدن قوطي را تحمل کند و طي شش يا دوازده ماه در مجاورت اسيدسيتريک داخل نوشيدني تجزيه نشود، انتخاب کردم. اين ني از دوناحيه خم شونده است و به صورت حروف L  به وسيله يک عدد Clamp زير درب قوطي نصب و محکم مي شود. به دليل شکل ظاهري اين درب پوش، هزينه حمل و نقل آن زياد مي شود و بهترين راه اين است که در مجاورت کارخانه توليد نوشيدني، واحد توليد درب داراي ني راه اندازي شود تا هزينه انتقال به صفر برسد.

زماني که ني زير درب مونتاژ شده و توسط Clamp  محکم مي شود، طي مراحلي استريليزه شده و سپس وارد خط توليد مي شود. پس از پر شدن قوطي توسط دستگاه Seamer بر روي قوطي قرار مي گيرد. ني طوري طراحي شده است که وقتي Seamer درب را مي آورد و مي خواهد روي قوطي ببندد، انتهاي ني روي قوس انتهاي قوطي قرار مي گيرد و اگر کمي جلو باشد، به عقب رانده مي شود و در شيار پايين قوطي قرار مي گيرد و هيچ تکاني نمي خورد. شيب انتهايي ني موجب مي شود که نوشيدني تا آخرين قطره تخليه شود. به دليل وجود Clamp و شيار پايين قوطي که ني در آن قرار دارد، ني نمي تواند در قوطي حرمت کند. Clamp توسط پرسي به برنده درب پرچ مي شود.

طول ني به دقت محاسبه شده است تا هم زمان با باز شدن قسمت آسان بازشو که ني بر روي آن سوار است، ني به راحتي خارج شود و نيازي به تماس دست با ني نباشد. قسمت بازشده درب از قوطي جدا نمي شود. در حقيقت برش قسمت آسان بازشو به گونه ي است که مانع از جدايي کامل آن از درب مي شود. مصرف کننده تحت هر شرايطي و در حين انجام هر فعاليتي مي تواند قوطي را باز کرده و نوشيدني محتوي آن را به وسيله ني بنوشد. ضمن آن که قسمت آسان بازشو به گونه اي طراحي شده که پس از باز شدن قوطي مي توان محتوي آن را داخل ليوان ريخته و مصرف نمود.

ابتکار ديگر مربوط به مقواهاي چندلايه است که به طور معمول براي بسته بندي شير و آب ميوه استفاده مي شود. نحوه طراحي به اين شکل است که پس از عبور مقوا از آب اکسيژنه، توسط تکنولوژي هاي موجود، درب حاوي ني در جاي خود قرار مي گيرد. تتراپک در حال طراحي دستگاهي است که بتواند قابليت افزودن درب هاي ني دار به مقواهاي تتراپک را بيفزايد.

درب پوش
در مورد ايده درب هاي ني دار بايد اذعان کرد که هنوز تا عملي شدن آن راه درازي بايد طي شود و لازم است تا فن آوري جديدي ارائه گردد و فرهنگ سازي براي استفاده مصرف کنندگان انجام پذيرد.
بخش ديگري از اختراع من که عملي تر است و من روي آن اصرار داشتم و اختراع تکميلي نيز براي درب پوش هاي قوطي نوشيدني دارد، درب پوش و پوشش محافظ آلودگي است. از آن جا که مدت زمان زيادي طول خواهد کشيد که کشورهاي صاحب تکنولوژي بتوانند سيستمي براي درب هاي ني دار ابداع نمايند و در حال حاضر توان توليد آن وجود ندارد، براي حفظ بهداشت و ممانعت از آلودگي قوطي هاي نوشيدني به فکر راه حلي جديدي افتادم. صرفه اقتصادي براي توليدکننده، رضايت مشتري و رعايت بهداشت را در نظر گرفتم. در اختراع اوليه 6 تکنيک و 11 جنس از مواد متالورژي را ذکر کردم. هدف اين بود که درب پوشي ابداع کنم که هم در حالت هاي پلمپ شده و هم در حالت هاي بدون پلمپ، بر روي قوطي هاي آلومينيومي بتواند از ورود هر گونه آلودگي اعم از آلودگي هاي دست مغازه دار، گرد و خاک، ميکروب و ... جلوگيري کند. براي پياده کردن اين ايده، مشکلاتي را که در بازار مشاهده کردم، مدنظر قرار دادم. با اطلاعاتي که جمع آوري کردم به اين جمع بندي رسيدم که مي توان درب پوش استانداردي براي قوطي هاي نوشيدني طراحي کنم.

قوطي هاي نوشيدني اشکال و اندازه هاي متفاوتي دارند. از مواردي که بايد مورد توجه قرار مي گرفت اين بود که در هنگام انبارداري و يا بر روي قفسه فروشگاه ها، درب پوش بايد طوري طراحي شود که قوطي ها بتوانند روي هم قرار گيرند. بايد مشخص مي کردم که چه ميزان از لبه قوطي با دهان مصرف کننده در تماس است. آيا براي اين طرح نياز به ليبل وجود دارد يا نه و يا اين که مي توان درب پوش را با چسب قطره اي بر روي بدنه درب قوطي محکم ساخت يا خير. ضمن اين که به جاي چسب مي توان از پرس، شرينک، گيره و يا حلقه قفل شونده استفاده کرد. با در نظر گرفتن موارد فوق توانستم درب پوش هايي در چند طرح، طراحي کنم.

به دليل اين که هدف از اين کار، ايجاد اطمينان نزد مشتري از عدم ورود آلودگي به نوشيدني و قسمت هايي است که با دهان مصرف کننده در تماس است، بايد از پلمپ درب پوش استفاده کرد. از روش هاي گوناگون مي توانيم پلمپ را ايجاد کنيم. براي اين که درب پوش بر روي قوطي بماند، مي توانيم به دور آن شرينک بيندازيم. اين درب پوش مي تواند تا لبه بخش شيب دار بالاي يک قوطي نوشيدني را بپوشاند و سپس به دور آن شرينک کشيده شود. من در چند حالت، زبانه، لبه و قلاب طراحي کردم که مشتري به وسيله آن بتواند پلمپ را باز کند. حالت ديگري هم براي پلمپ اين درب پوش وجود دارد. ما مي توانيم در 3 نقطه با توجه به تکنيک درب پوش هاي پلاستيکي PET، اتصال جزيي ايجاد کنيم که با يک فشار جزيي توسط مصرف کننده، باز مي شود. اين قسمت داراي آج است که اصطکاک لازم براي اعمال فشار را فراهم مي آورد. حالت ديگري که وجود دارد اين است که از چسب هاي قطره اي که مورد استفاده براي چسباندن ني پلاستيکي بر روي کارتن هاي مقوايي است، استفاده شود.
از اين درب پوش به عنوان فضايي براي درج نام برند و يا ديگر اطلاعات مورد نياز، استفاده کنيم. بحث زبانه هاي درب پوش قفل شونده بسيار مهم است. ساده ترين کاري که يک کارخانه دار مي تواند انجام بدهد، اين است که دستگاهي بگذارد تا درب پوش را روي قوطي بگذارد و از شرينک، چسب يا پلمپ استفاده نکند. در همين اندازه هم براي رعايت بهداشت کار بزرگي انجام گرفته است. در اروپا هم چنين کاري انجام نشده است. استفاده از اين درب پوش وابسته به ميزان ريسک پذيري يک توليدکننده است.

95 درصد کساني که قوطي هاي 500 تا 550 توماني پپسي يا کوکاکولا را مصرف مي کنند، حاضر هستند، 50 تومان هزينه بيشتري بپردازند اما از سلامت و بهداشت کامل قوطي اطمينان حاصل کنند. بازار اين نوشيدني ها با نوشيدني هاي 200 توماني متفاوت است و مصرف کنندگان خاصي دارد. بحث توجيه اقتصادي  اين درب پوش را انجام دادم. با توجه به جميع جهات استفاده از اين درب پوش ها اقتصادي است و به سود کارخانه است. اين کار براي جلب مشتري بسيار اثرگذار است.
براي قرار گرفتن قوطي ها روي يکديگر، درب پوس بايد داراي فرورفتگي در لبه بالايي باشد و مقداري پله داشته باشد که ته قوطي بالايي روي سر قوطي پاييني بنشيند. روي قوطي هاي 220 ميلي ليتري که به شکل قوطي هاي راني هستند، لبه اي را مشاهده مي کنيد که براي تسهيل Seam شدن درب روي قوطي است. ما درب پوشي را که مي خواهيم بر روي قوطي قرار بگيرد از هر جنسي که باشد، بايد داراي لبه باشد. اولا درب پوش بايد 1 سانت يا 8 ميلي متر پايي تر از لبه قوطي را که لب با آن در تماس است، بپوشاند. دوما زبانه، قلاب، گيره يا دستگيره اي روي درب پوش باشد تا مشتري هنگام استفاده بتواند به راحتي آن را باز کند در غير اين صورت باز کردن درب پوش به ويژه براي خانم ها بسيار سخت خواهد بود.
از مواد مختلف مي توان براي توليد درب پوش استفاده کرد، مثل نشاسته ذرت يا سيب زميني که چون قابليت زيست تخزيب پذير بودن دارند و قابل تجزيه هستند، ملاحظات زيست محيطي نيز در آن مورد توجه قرار مي گيرد. اين درب پوش ها نيز داراي قابليت چاپ است.

در پايان در مورد ايده درب پوش ها، چون در مورد آن تحقيقات زيادي کردم و شايد 3، 4 سال اطلاعات در مورد آن کسب کرده ام، براي من مثل روز روشن است که نبودن درب پوش روي قوطي هاي آلومينيومي به راحتي مي تواند حتي باعث مرگ مصرف کننده شود. فرض کنيم که قوطي در انباري باشد يا حتي در قفسه فروشگاه ها، اگر فضله موش و آلودگي هاي آن روي درب پوش قرار گيرد، ممکن است باعث مرگ مشتري شود. توجه به اين مسايل و بهداشت درب قوطي و بدنه قوطي که در تماس با دهان مصرف کننده است، از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. کاري که من انجام دادم اين بوده است که اين مشکلات را بين مغازه دار و مشتري تا کارخانه يعني از توليد تا مصرف، برطرف کرده ام. ما بايد اين فرهنگ را ايجاد کنيم و قدمي در راه سلامت و بهداشت جامعه برداريم.

صحبت هايي با شرکت هاي زمزم و خوشگوار مشهد(کوکاکولا) براي پياده کردن اين طرح انجام داده ام و تا 80 درصد جواب مثبت گرفتم و اميدوارم به توليد برسد. براي اجرايي شدن اين طرح در اين شرکت ها نياز به دستگاهي وجود دارد که بتواند به صورت روزانه حداقل 30 تا 40 هزار و حداکثر 100 هزار درب پوش را بر روي قوطي آلومينيومي قرار بدهد.

اين ابتکارات و اختراعات به مدت 20 سال به نام من به ثبت رسيده است. شرط لازم براي آن که بتوان يک اختراع را پس از 20 سال تمديد کرد، تکميل و به روز کردن يک ايده جديد است. به اين معني که پس از 20 سال بايد آن را کاملا اصلاح کرده و تکنيک هاي آن را پيشرفته کنم تا باز هم در اختيار من باشد. اين باعث مي شود همواره در انديشه اصلاح و بهبود کيفيت ابتکارات باشم.

تصاويري از طرح ها و ايده هاي بهنام محمدزاده، عضو جامعه مخترعين کشور